(Hoog)begaafd en een leerstoornis

Twee keer speciaal

Leerproblemen en -stoornissen komen ook voor bij meer- en hoogbegaafde kinderen. Deze leerlingen hebben vaak een disharmonisch intelligentieprofiel met uitgesproken sterktes en zwaktes. De schommelingen in sterke en zwakke schoolse resultaten zijn groot en moeilijk te begrijpen.

Deze leerlingen kunnen opvallend zwak blijven in:

  • leesvaardigheden en/of spellingvaardigheden
  • rekenvaardigheden en/of rekeninzicht
  • motorische vaardigheden en schrijfvaardigheden
  • geheugenfeiten en vakspecifieke termen en symboolgeheugen
  • aandacht- en concentratievermogen
  • organisatorische vaardigheden
  • flexibel denkvermogen
  • visueel ruimtelijke vaardigheden
  • sociaal-emotionele vaardigheden
  • impulsiviteitcontrole

Anderzijds zijn ze gelijktijdig opvallend sterker in andere, compenserende vaardigheden. Als een hoogbegaafde leerling er ondanks de hoge intelligentie niet in slaagt de leerstoornis of het leerprobleem te compenseren, zijn de problemen meestal zeer hardnekkig en moeilijk te remediëren. Onbegrijpelijke schommelingen in resultaten en vaardigheden kunnen leiden tot een negatieve stempel als ‘dom’ of ‘lui’. De leerling zelf vergelijkt zich met anderen en komt al heel vroeg tot het bewustzijn dat er iets fout loopt. Gebrek aan begrip en ondersteuning vanuit de omgeving leidt kan leiden tot een negatief zelfbeeld.

Algemene aanpak:

Blijf eisen stellen, maar bied compenserende software en hulpmiddelen (tekstverwerker, spellingcontrole, zakrekenmachine, enz.) om aan die eisen te kunnen voldoen. Bespreek de problemen met de leerling en laat deze meebeslissen over noodzakelijke acties. Leer het kind foutenanalyse aan: ‘wat ging er fout, hoe kwam dat, wat kun je verbeteren?’. Belangrijk is dat ook hoogbegaafde leerlingen die kampen met een leerstoornis en onderpresteerders verrijkingsaanbod krijgen. Het accent wordt hierdoor minder gelegd op alleen het tackelen van de leerproblemen. In de meeste gevallen werkt dit voor het betrokken kind uiterst motiverend.

Een (hoog)begaafde leerling met dyslexie/dysorthografie:

Mogelijk zwakke kanten:

  • veel spellingfouten
  • talrijke overschrijffouten
  • traag leestempo en/of veel leesfouten
  • moeite met meerkeuzevragen
  • heel zwak geheugen voor woordenschat, vakspecifieke termen, tijdsbegrippen en ruimtelijke woordenschat

Aanpak:

  • Geef het kind kaarten met daarop de spellingregels en voorbeeldwoorden en leer de leerling deze gebruiken, ook bij toetsen.
  • Laat het kind compenserende software gebruiken, zoals leessoftware of spellingcontrole.

 

Een (hoog)begaafde leerling met dyspraxie:

Mogelijk zwakke kanten:

  • moeilijk leesbaar handschrift, slordig
  • zwakke ordening in tijd (plannen, organiseren), chaotisch
  • zwakke ruimtelijke oriëntatie (bladspiegel, weg terugvinden etc.)

Aanpak:

  • Laat de leerling de computer gebruiken bij alle schrijftaken.
  • Lees en beoordeel slordige taken en toetsen met het nodige begrip en relativiteitszin.
  • Geef het kind leesbare en ordelijke aantekeningen om te leren.
  • Help hem bij het plannen en organiseren van zijn taken.

 

Een (hoog)begaafde leerling met dyscalculie:

Mogelijk zwakke kanten:

  • heel zwakke rekenvaardigheden (tafels, hoofdrekenen tot twintig, inzicht)
  • heel zwak geheugen voor symbolen en formules
  • frequente omkeringen
  • zwakke vaardigheden in het gebruik van een rekenmachine

Aanpak:

  • Enkelvoudige strategieën aanleren en laten gebruiken
  • Compenserende hulpmiddelen leren en laten gebruiken, bijvoorbeeld een tafelkaart laten gebruiken, ook bij toetsen
  • Correctiesleutels en ingevulde werkboeken ter beschikking stellen.

 

Een (hoog)begaafde leerling met visueel-ruimtelijke dyscalculie en/of NLD

Mogelijk zwakke kanten:

  • paniek en faalangst bij nieuwe leerstof
  • symbooltaal leren is heel moeilijk
  • procedures, algoritmen en technieken vragen extra veel oefening, snel verwarring
  • zwakke visueel-ruimtelijke vaardigheden
  • heel zwakke analytische vaardigheden
  • zwak flexibel denkvermogen,
  • onvoldoende wiskundig inzicht

Aanpak:

  • Via individueel contact sterk aanmoedigen.
  • Inzicht bieden in eigen kunnen en in eigen sterktes en zwaktes.
  • Individuele coaching bij visueel-ruimtelijke leerstofonderdelen en visueel ruimtelijke gegevens verbaal ondersteunen.
  • Compenserende vaardigheden (taal, geheugen, associatief denken) maximaal benutten.

 

Een (hoog)begaafde leerling met aandachtsstoornissen en ADD en/of impulsiviteit of ADHD

Mogelijk zwakke kanten:

  • moeilijk om pro-actief taken te plannen
  • storend veel vergeten: afspraken, boeken en schriften, taken, enz.
  • oneigenlijk gebruik van materiaal, veel prutsen
  • veel ongelukjes

Aanpak:

  • Geef direct feedback.
  • Agenda en aantekenigen controleren, eventueel zorgen voor een kopie van geordend werk
  • Beperk het schrijven (laat gebruik maken van de computer).
  • Afspraken maken op papier, hierbij ouders betrekken.

 

Een (hoog)begaafde leerling met autisme, autismespectrumstoornis, syndroom van Asperger

Mogelijk zwakke kanten:

  • ondanks verbale begaafdheid moeite om op instructies en verbale boodschappen correct te reageren
  • ondanks fenomenaal geheugen moeite om schema’s en regels te onthouden
  • moeilijk inschatten van effect van eigen gedrag op klasgenoten

Aanpak:

  • Agenda en aantekeningen controleren.
  • Stress helpen beheersen door visuele stappenplannen en weekplanningen.
  • Oefenen van sociale vaardigheden in een één op één situatie of in een groepje leerlingen met hetzelfde probleem.
  • Medeleerlingen als coach inschakelen.